Nawozy z Europy

rolnictwo pszenica

Komisja Europejska przyjęła

Plan przyczyni się bezpośrednio do zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego i wzmocnienia strategicznej autonomii Europy, przy jednoczesnym dążeniu do osiągnięcia wysokich celów klimatycznych i środowiskowych.

Niedawne zakłócenia w dostawach i zmienność cen wywierają coraz większą presję na rolników w całej Europie, ujawniając podatność Europy na zewnętrzne wstrząsy w dostawach nawozów. Opierając się na komunikacie w sprawie nawozów przyjętym w 2022 r., dzisiejszy plan działania na rzecz nawozów łączy natychmiastowe środki wsparcia mające na celu wspieranie przystępności cenowej i bezpieczeństwa dostaw z długoterminowymi działaniami mającymi na celu wzmocnienie krajowej produkcji nawozów, zwiększenie odporności dostaw i przyspieszenie przejścia na nawozy pochodzenia biologicznego, niskoemisyjne i nawozy o obiegu zamkniętym.

Wspieranie rolników i poprawa ich dostępu do nawozów

Komisja zapewni ukierunkowane nadzwyczajne wsparcie europejskim rolnikom ponoszącym wysokie koszty nawozów za pośrednictwem istniejących instrumentów w ramach polityki rolnej UE. Komisja zaproponuje uruchomienie budżetu UE w celu zwiększenia rezerwy rolnej o znaczną kwotę. Ten pakiet finansowy zostanie przedstawiony przed latem, aby zapewnić rolnikom natychmiastową ulgę w zakresie płynności finansowej przed kolejnym cyklem produkcyjnym i pomóc w utrzymaniu produkcji rolnej.

W ramach dodatkowej pomocy krótkoterminowej Komisja przedstawi ukierunkowany pakiet legislacyjny umożliwiający państwom członkowskim pełne wykorzystanie wsparcia dostępnego w ramach ich obecnych planów strategicznych wspólnej polityki rolnej (WPR).  Obejmie to nowy system płynności, aby pomóc w przepływie środków pieniężnych, większą elastyczność w zakresie płatności zaliczkowych oraz silniejsze zachęty do bardziej wydajnych praktyk rolniczych, które ograniczają i optymalizują stosowanie nawozów, przechodzą na nawozy pochodzenia biologicznego i w razie potrzeby inwestują w odporność gospodarstw.

Dalsze działania mające na celu wsparcie rolników skupią się na lepszym gospodarowaniu składnikami odżywczymi, wspieraniu rozwoju i stosowania praktyk rolniczych oszczędnie wykorzystujących składniki odżywcze oraz większym nacisku na usługi doradcze dla rolników  w ramach WPR.

Komisja przedstawi również środki ułatwiające stosowanie produktów trawiennych, z odpowiednimi zabezpieczeniami środowiskowymi. Ponadto w następstwie zbliżającej się oceny dyrektywy azotanowej  Komisja wyjaśni niektóre przepisy wykonawcze, aby lepiej dostosować je do realiów rolnictwa kalendarzowego w terenie.

Wzmocnienie produkcji krajowej, promowanie gospodarki o obiegu zamkniętym i dekarbonizacji

Komisja podejmie kroki w celu wsparcia krajowego przemysłu nawozowego, zapobiegania deindustrializacji, zagwarantowania stabilnych dostaw i zmniejszenia naszej zależności od przywozu. Aby zwiększyć obieg zamknięty i ograniczyć emisje, Komisja będzie zachęcać do korzystania z europejskich rozwiązań alternatywnych. Obejmuje to szersze stosowanie organicznych nawozów pochodzenia biologicznego i alternatyw dla tradycyjnych produktów mineralnych. Inne ścieżki obejmują biomasę alg, inne polepszacze gleby, roztwory mikrobiologiczne, biostymulatory oraz odzyskiwanie azotu i fosforu z osadów ściekowych.

W kontekście zbliżającego się przeglądu systemu handlu uprawnieniami do emisji (ETS) i nie przesądzając o tym, przeanalizujemy możliwości zapewnienia, aby wszelka dodatkowa elastyczność dla przemysłu nawozowego wiązała się z odpowiedzialnością za dekarbonizację produkcji, z odpowiedzialnością za zapewnienie zwiększonej produkcji nawozów pochodzenia biologicznego i nawozów o obiegu zamkniętym oraz za zapewnienie dostępności i przystępności cenowej nawozów krajowych w Europie. Zapewni to rolnikom dostępność i przystępność cenową nawozów, wykorzystanie europejskich produktów nawozowych, a tym samym ostatecznie przyniesie korzyści rodzimemu przemysłowi.

Komisja rozważy również, w jaki sposób zapewnić odpowiednie zachęty do rolnictwa regeneratywnego i usuwania dwutlenku węgla, łącząc siły między dochodami prywatnymi i publicznymi (państwa członkowskie, wspólna polityka rolna (WPR), Europejski Fundusz Konkurencyjności i dochody z ETS).

Jednocześnie Komisja ograniczy zbędną biurokrację i bariery rynkowe oraz zaproponuje nowe środki mające na celu zwiększenie popytu na zrównoważone nawozy produkowane w gospodarstwach domowych. Dzięki temu jednolity rynek będzie działał lepiej, w tym w odniesieniu do produktów mineralnych.

Aby jeszcze bardziej usprawnić praktyki gospodarki o obiegu zamkniętym, Komisja oceni środki w kontekście oceny dyrektywy ramowej w sprawie odpadów  w celu uproszczenia gospodarowania produktami ubocznymi pochodzenia zwierzęcego i innymi produktami ubocznymi.

Komisja dopilnuje również, aby sektor nawozów nie pozostawał w tyle za innymi sektorami pod względem dostępu do finansowania zielonych innowacji i modernizacji. Istniejące fundusze, w szczególności fundusze spójności, zostaną uruchomione w celu wsparcia produkcji biogazu i biometanu oraz inwestycji w infrastrukturę kanalizacyjną, które mogą zwiększyć waloryzację osadów i odzysk składników odżywczych.

Wzmocnienie przejrzystości rynku, gotowości i pogłębienie dialogu między zainteresowanymi stronami

Dobrze funkcjonujący rynek nawozów wymaga większej przejrzystości i zorganizowanego dialogu między decydentami politycznymi i podmiotami w całym łańcuchu wartości. Komisja uruchomi zatem partnerstwo w ramach unijnego łańcucha wartości nawozów, skupiające producentów nawozów, rolników i państwa członkowskie w celu określenia wspólnej ścieżki przezwyciężenia tych wyzwań i zapewnienia ciągłego bezpieczeństwa żywnościowego po przystępnych cenach w całej UE. W ramach tego partnerstwa w nadchodzących miesiącach zorganizowany zostanie pierwszy dialog polityczny ze wszystkimi podmiotami w łańcuchu w celu opracowania rozwiązań problemów związanych z dostawą, produkcją, wprowadzaniem do obrotu i stosowaniem nawozów. Wyniki posłużą jako podstawa do pracy nad opłacalnymi rozwiązaniami zarówno dla rolników, jak i dla przemysłu.

Ponadto Komisja wzmocni monitorowanie rynku, zdolności wczesnego ostrzegania i zaproponuje proporcjonalne ramy w celu zapewnienia dostępności regularnie aktualizowanych danych na temat nawozów w UE. W tym kontekście Komisja będzie pracować nad sprawozdaniem oceniającym, w jaki sposób koszty związane z mechanizmem dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2  (CBAM) i systemem handlu uprawnieniami do emisji  (ETS) są przenoszone na ceny nawozów płacone przez rolników, a ostatecznie na ceny żywności. Centrum Monitorowania Rynku Nawozów  będzie nadal służyć jako centralna platforma badań rynkowych. Zostanie on również wzmocniony dzięki usprawnieniu gromadzenia danych na temat funkcjonowania rynku, cen i zapasów.

Aby zwiększyć gotowość, Komisja oceni gromadzenie zapasów i inne możliwości zabezpieczenia kluczowych nawozów i nakładów. Może to obejmować zapasy sezonowe lub minimalne oraz, w stosownych przypadkach, wspólne zamówienia lub inne instrumenty mające na celu zwiększenie odporności na wstrząsy zewnętrzne i złagodzenie zmienności cen.

UE będzie nadal angażować się w ramy współpracy międzynarodowej oraz z krajami kandydującymi, sąsiadującymi i partnerskimi na całym świecie, aby zapewnić przejrzystość, promować dywersyfikację dostaw nawozów i środków produkcji oraz zbadać możliwości inwestycyjne w takich krajach za pośrednictwem wzajemnie korzystnych partnerstw.

Kontekst

Nawozy mają zasadnicze znaczenie dla wydajności rolnictwa, rentowności gospodarstw i bezpieczeństwa żywnościowego oraz stanowią znaczną część kosztów produkcji ponoszonych przez rolników. Wstrząsy geopolityczne i zakłócenia w dostawach spowodowały gwałtowny wzrost cen nawozów, wywierając rosnącą presję na rolników w całej Europie.

Rosnące koszty nawozów mogą zmusić rolników do zmniejszenia dawek stosowania lub ograniczenia obszarów uprawnych, zagrażając plonom, produkcji żywności i odporności unijnego sektora rolno-spożywczego.

W związku ze zbliżającym się kolejnym sezonem siewnym rolnicy potrzebują niezawodnego dostępu do wystarczających ilości przystępnych cenowo nawozów. Jednocześnie Europa musi wzmocnić bardziej odporny, konkurencyjny i oparty na obiegu zamkniętym krajowy przemysł nawozowy, aby zmniejszyć strategiczne zależności i lepiej wytrzymać przyszłe wstrząsy.

W ramach bieżącej reakcji na tę sytuację Komisja podjęła już kilka kroków. Wprowadzono wyjątek od standardowych zasad obliczania, aby zmniejszyć wpływ CBAM na nawozy, czyniąc je jedynym towarem, który korzysta z takiego wyjątku (stosowanie narzutu w wysokości 1 % zamiast 10 % przy stopniowym wzroście do 30 % dla wszystkich pozostałych sektorów).

W lutym 2026 r. Komisja zaproponowała również tymczasowe bezcłowe kontyngenty taryfowe  na kilka kluczowych nawozów azotowych i materiałów do ich produkcji (amoniak, mocznik). W kwietniu 2026 r. Komisja przyjęła tymczasowe ramy pomocy państwa  w celu wsparcia sektorów dotkniętych kryzysem na Bliskim Wschodzie, w tym rolnictwa. W kwietniu Komisja zwołała również dialog na wysokim szczeblu z zainteresowanymi stronami, aby pomóc w kształtowaniu planu działania na rzecz nawozów i określić środki mające na celu wzmocnienie zrównoważonego charakteru, konkurencyjności i odporności unijnego systemu nawozowego.

Więcej informacji

• Plan działania w zakresie nawozów
• Pytania i odpowiedzi
• Nawozy – Rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich  (Centrum Monitorowania Rynku Nawozów)
• Zapewnienie dostępności i przystępności cenowej nawozów
• Komisja przyjmuje RESourceEU w celu zabezpieczenia surowców, zmniejszenia zależności i zwiększenia konkurencyjności
• Komisja proponuje działania mające na celu ochronę Europejczyków przed kryzysem energetycznym związanym z paliwami kopalnymi  

Źródło: Przedstawicielstwo KE w Polsce

Edycja: BIWW